maandag 1 augustus 2016

Augustus * Vitaliteit en meditatie (en donkere materie) * Naar retraites gaan is alleen voor de elite   * Of toch   * Leben und Sterben

Is bèta niet beter?

Eerst wat persoonlijks. Het leek wel of de hartchirurg in de operatie ook een overbodig dingetje had verwijderd dat daar ook zat, een soort blindedarm. En dat het m'n mind bleek te zijn (m'n Boeddha-Natuur was m.i. als weg). In ieder geval was ik tijdens m'n hartproblemen en tijdens m'n langzame herstelperiode elke interesse in boeddhisme en meditatie kwijt.
Het zou kunnen dat die interesse terugkomt.
Men zou het in de ander richting verwachten: als het moeilijk gaat, groeit de behoefte aan spiritualiteit. En als alles goed gaat denkt men softheid niet nodig te hebben.
Maar het verband is precies andersom; bij mij tenminste; en dit keer tenminste.

Dit alles neemt niet weg dat als ik nu zou kunnen kiezen tussen het verkrijgen van:
* Het ultieme vipassana-inzicht van 'de dingen begrijpen zoals ze werkelijk zijn '; en
* Fundamenteel inzicht in de aard van de 'donkere materie ' in de astrofysica;
    Ik toch wel voor het tweede inzicht kies.

Dat doet me denken aan een lezing die Ton Lathouwers heeft gegeven over Giordano Bruno. Fascinerend, maar vooral gaand over z'n pantheïstische opvattingen. Een typische alpha-benadering dus. Terwijl ik meer geïnteresseerd ben in Bruno als één van degenen die de moderne natuurwetenschap heeft vormgegeven door in navolging van Copernicus zich te durven realiseren dat de aarde (en de mens) niet het middelpunt van alles is maar de planeten (en de aarde) om de zon draaien. Bruno als bèta-denker dus die al in de 16e eeuw bedacht dat ook sterren zonnen zijn waar (bewoonde) planeten om kunnen draaien.   Mooi is de positieve formulering van Wikipedia : "Bruno had sterk de gewoonte om de controverse op te zoeken"

--------------------------------------------------------

Iets anders, ik zie tenminste niet direct een verband met het bovenstaande.
Luiheid wordt als een ondeugd beschouwd, in het Christendom maar niet minder in het Boeddhisme. Dat heb ik eigenlijk nooit zo goed begrepen.
Er gaat toch niets boven aandachtig niets-doen?

Wat hier ook een beetje (welk?) mee te maken heeft, is:
Verstaan we nog wel de kunst van het ons vervelen ?
Ik lees of hoor dat weinig over maar misschien zijn degenen die het doen zo verstandig er geen aandacht voor te vragen.
In ieder geval heb ik me als (pre-)puber behoorlijk verveeld, af en toe, best wel vaak.
En nu kan ik het ook nog wel, hoewel met minder totale doelloosheid en vormloosheid als toen.

=====================================================================

Boeddhisme als Westerse elite-religie

In het Boeddhistisch Dagblad verschijnen af en toe artikelen over de prijzen van retraites, gestuurd door de vraag of 'de gewone man/vrouw dat (nog) wel kan betalen. 'Jan met de pet' en andere zestigerjaren clichees worden niet geschuwd.
Allerlei interessante feiten en meningen (o.a. die over 'dana") passeren de revue maar een principieel standpunt ontbreekt. Namelijk het antwoord op de vraag of het wel goed is en de bedoeling kan zijn dat een retraite ook voor de gewone man betaalbaar is.
Laat ik dan maar het politiek en spiritueel niet-correcte antwoord op die vraag geven:
Nee, een retraite hoeft niet voor iedereen betaalbaar te zijn. Heel veel mensen kunnen er dus niet heen; dat is helemaal niet erg. Het is een beoefeningsvorm voor de elite.
'All in' heeft nu eenmaal z'n prijs, en er van uit gaan dat anderen die prijs wel voor je betalen, is niet zo netjes.

Dat wat betreft ekonomische positie.
Iets vergelijkbaars speelt - in het Westen - wat betreft intelligentie. Boeddhisme is niet geschikt voor de 'eenvoudigen van geest'; sommige tradities zien domheid nog wel een beetje door de vingers; maar Theravada bijvoorbeeld eist echt wel wat van het verstand.

Nog twee variabelen: leeftijd en gender.
Sommigen beweren dat boeddhisme beoefenen steeds meer een vrouwenzaak is. Ik twijfel over de aard van de causaliteit. Het kan ook zo zijn dat de status van het zich boeddhist noemen aan het dalen is; en daarom de mannen er vandoor zijn gegaan.

Bij leeftijd tenslotte liggen de zaken simpeler: steeds meer wordt duidelijk dat het boeddhisme niets voor jonge mensen is.

Nog iemand vergeten?

--------------------------------------------------------

Toch nog positief eindigen: het kan wel

Kijk eens, goedkope retraites kunnen natuurlijk best maar dan moet het format aangepast worden.
* Niet in een apart centrum maar bij iemand thuis;
* Geen kookstaf maar zelf inkopen doen (zoveel mogelijk vooraf) en zelf koken: in stilte;
* Slapen in het huis waar men zit of 's avonds even naar eigen huis;
* Geen leraar, zelf om de beurt de tijd bewaken en dhamma-talk houden;
* De kosten worden hoofdelijk omgeslagen; niemand wordt (gedeeltelijk) vrijgehouden.

Nog eenvoudiger: doe het zelf; thuis of ergens anders waar je alleen kan zijn.

=====================================================================

Een paar maanden geleden gaf ik een overzicht van het Duitstalige tijdschrift 'Buddhismus Aktuell'.
Het nieuwste nummer (2016-3) heeft als thema 'Vom Leben und Sterben '.
Hieruit citeer ik een deel van het 'Editorial' van Ursula Richard:

"... Die in dieser Ausgabe versammelten Beiträge beleuchten diese uns allen gemeinsame Lebenswirklichkeit aus verschiedenen Perspektiven – persönlichen, gesundheits-politischen und buddhistischen. Vor allem in der tibetisch-buddhistischen Tradition gibt es ein großes Wissen um den Sterbeprozess. Mittlerweile findet es auch in Teilen der Palliativmedizin sowie der Hospizbewegung und Sterbebegleitung Berücksichtigung. Das Sterben geht, dieser Sicht zufolge, nach dem Todeszeitpunkt weiter. Doch auch der Todeszeitpunkt selbst, so der Mediziner Linus Geisler, ist nichts Naturgegebenes, sondern wird gesellschaftlich definiert, wie nicht zuletzt die Auseinandersetzungen um Organspenden und die Hirntoddiagnostik zeigen.
Lisa Freund, eine Pionierin in der Hospizbewegung und Sterbebegleitung, erzählt im Interview, wie in diesem Bereich buddhistische und wissenschaftliche Perspektiven einander befruchten können. Wichtig erscheint ihr aber vor allem ein neues menschliches Miteinander, das gegenseitige Fürsorge, besonders in schwierigen Lebens-situationen, einschließt.
Besonders berührt hat mich der Beitrag von Bertram Wohak. In einer E-Mail schrieb er vor drei Monaten von seiner schweren Krebserkrankung und dass er Betroffene durch seinen Blog und ein filmisch dokumentiertes Gespräch mit einem Freund über seine Auseinandersetzung mit seiner Krankheit und dem nahen Tod ermutigen und auch zeigen wolle, wie ihm buddhistische Praxis dabei geholfen habe. Er schrieb, dass er vermutlich das Erscheinen dieser Ausgabe nicht mehr erleben werde. Und so ist es auch gekommen. Werner Steiner, unser Layouter, hat seinen Beitrag als Erstes gestaltet. Bertram Wohak hat die Seite noch gesehen und sie hat ihm gefallen.
Diese Ausgabe von BUDDHISMUS aktuell ist aber nur ein Mosaiksteinchen in der Beschäftigung mit der „großen Sache von Leben und Tod“, wie es im Zen heißt. Vom 16. bis 18. September wird es in Potsdam einen Kongress der Deutschen Buddhistischen Union zum Thema „Leben und Tod – buddhistische Perspektiven“ geben. Namhafte buddhistische Lehrende werden dort das Thema weiter ausleuchten. Weitere Informationen dazu finden Sie in diesem Heft.
"

dinsdag 19 juli 2016

Juli * Opvattingen hebben en veranderen  * Ontlasting * Boek 'Secular Buddhism: An Introduction '

Weinig nieuws deze maand. Niet over m'n lijf, niet over m'n geest en niet over het boeddhisme in Nederland.
En al helemaal niet over een mogelijk boeddhistisch tijdschrift. De thematiek lijkt ook nog op te drogen. Alleen de echte volgers van het Boeddhistisch Dagblad kunnen constateren wanneer het daar komkommertijd is en wanneer niet. De blogs van Prast doen interessant maar zijn inconsistent; andere teksten verschijnen er niet. Uit de sangha's ook geen nieuws behalve dan dat af en toe een buitenlandse leraar langs komt.

Eén nieuwtje, uit betrouwbare bron maar niet formeel bevestigd. Varamitra is al weer afgetreden als voorzitter van de 'Vrienden van het Boeddhisme'. Er is sprake van gezondheidsproblemen.
Zie ook 'Prijsvraag '. Rob Janssen heeft de afgelopen jaren al een paar keer een vertrekkend voorzitter vervangen; nu weer?

======================================================================

De kunst van het veranderen van meningen

Psychologisch voorafje:
Is het: ik verander van mijn meningen/ ideeën/ standpunten/ inzichten/ opvattingen ?
of
het blijkt dat mijn meningen/ ideeën/ standpunten/ inzichten/ opvattingen zijn veranderd ?

Merkwaardig toch dat vrijwel nooit in de teksten van bekende boeddhisten (leraren bijvoorbeeld) een frase voorkomt als:
'In m'n vorige boek - artikel - lezing stelde ik dit en dit. Maar dat vindt ik nu niet meer, ik ben gewoon van gedachten veranderd. Nu vind ik dat en dat.'

Ja, als bekeringsgeschiedenis komt het wel voor: 'vroeger dacht ik (fout) a maar nu denk ik gelukkig b; en b blijf ik nu voortaan denken.
Hoogstens wordt een oude opvatting als fase in een opgaande lijn van opvattingen gesitueerd: er wordt afstand van genomen maar tegelijk zin aan gegeven.

Nooit: ik denk nu a maar ik hoop maar dat ik over een tijdje iets anders ga denken, b bijvoorbeeld, of c.

Of het echt nooit voor komt, vind ik moeilijk maar kennelijk wordt het 'toegeven' fout te hebben gezeten als zwak - of ondidactisch - gezien.

Is het bij mij dan anders ?

Twee voorbeelden.
Eerst een veilige, van tamelijk lang geleden. Motto (van Jan Blokker): ben ik eigenlijk nog wel links genoeg?
Toen ik ergens in de twintig was, formuleerde ik een paradox (ik denk nog steeds hem zelf te hebben bedacht maar misschien had ik hem wel ergens gelezen):
Kenmerkend van politiek rechts is dat aanhanger daarvan het verschil tussen links en rechts irrelevant vindt.
[Het was een meer intelligente variant op de uitspraak 'wie onder de veertig niet links is, heeft geen hart; en wie het na z'n veertigste nog is, heeft geen verstand' ]
Jaren, decennia lang heb ik mezelf met enige regelmaat aan deze paradox getoetst; en ja hoor: ik vond het verschil nog steeds relevant en was dus nog links.
Maar er kwam een moment, nu ook weer jaren geleden dat ik dat niet meer vond, dat ik geen zin meer had lippendienst te bewijzen (want dat was het geworden) aan het begrip 'solidariteit' en aan de PvdA.
Het loslaten van linkse opvattingen was niet het moeilijkste, merkte ik; lastiger was het weggroeien van linkse vrienden, geen ruzie maar sluipende vervreemding.

Een recenter voorbeeld zou ik het motto kunnen geven: ben ik eigenlijk nog wel spiritueel genoeg?
Preciezer: wil ik mezelf nog boeddhist noemen?
De vraag stellen is hem beantwoorden: eigenlijk niet dus.
Het is een variant op: wie na z'n zestigste nog rechts is, heeft geen mind.
Maar wie op z'n tachtigste nog in mind gelooft, heeft geen body.

Wat me opbreekt is dat ik primair ontologisch interesse in het boeddhisme heb gekregen, via onder het lezen van Nagarjuna: over de aard van de werkelijkheid. De soteriologische kant vond ik wel belangwekkend maar omdat ik steeds stelliger ontdekte niet in wedergeboorte te kunnen/willen geloven, viel de bodem daaronder weg.
Later verdiepte ik me intensief in de Theravada-variant van de twee-waarheden-leer in de Abhidhamma, dat was intellectueel uitdagend maar is op den duur steriel geworden.
De ethiek heeft m'n hart wel, maar daar doen anderen weer nauwelijks aan.
En dan is er de vervelende populariteit van liefdevolheid (metta) en compassie, waarbij de dalai lama het hele boeddhisme reduceert tot compassie. Daar zie ik het nut wel van in - het is bij mij een soort collateral damage van m'n meditatie geweest - maar het is zeker niet de kern, die is en blijft leegte / annica.

Kortom: van het boeddhisme heb ik, net zoals destijds van de sociaaldemocratie, afscheid genomen. Van de opvattingen en ook wel - grotendeels - van de mensen die er bij hoorden.
Nu maakt 'het reëel bestaande boeddhisme in Nederland' het ook wel makkelijk dat m'n behoefte erbij te horen, verdwenen is.
Sommigen zouden dan zeggen: geen meningen (meer) hebben is juist heel boeddhistisch. Maar dat klopt wat mij betreft niet, want over de (politieke) wereld en de wetenschap heb ik nog wel m'n gedachten, soms zelfs uitgesproken.

======================================================================

Over ontlasting: waarom wel kook- maar geen poep-rubrieken in boeddhistische tijdschriften?

Omdat het over 'de leraar' zou gaan, was ik nieuwsgierig naar het zomernummer van 'Zensor ', het blad van Zen Amsterdam. Hier .
Het gaat inderdaad over hun leraar, Niko (Tydeman, een overbodige achternaam in deze kringen).
Helaas niet over overbodigheid van leraren, de kunst zich overbodig te maken.
Wel met een uitgebreide kookrubriek.
Ook zij al. Van het BD was ik het langzamerhand gewend: gelukkig weer een artikel dat ik niet hoef te lezen. En andere bladen hebben het ook regelmatig.

Dat vind ik nogal eenzijdig.
Waarom besteedt een boeddhistisch tijdschrift alleen aandacht aan een aspect van de menselijke spijsvertering en stofwisseling, het bereide eten.
En nooit een artikel over de andere kant: de ontlasting ?
(en vergeet de urine niet, die wordt soms wel en soms niet als onderdeel van de ontlasting beschouwd)


Nu ben ik daar wat meer op gericht omdat de laatste week van m'n ziekenhuisverblijf ik o.a. over mijn ontlasting moest rapporteren, nadat eerder ook m'n hoeveelheid uitgeplaste urine werd gemeten. En nu heb ik plaspillen meegekregen (en poeders om goed te poepen maar die gebruik ik niet omdat het zonder ook prima gaat, diverse drollen per dag).

Kortom: als het ideale boeddhistische tijdschrift zonodig een kook- (of rauwkost) rubriek moet hebben, dan graag ook aandacht aan de ontlasting, niet te vergeten aan de voorbereiding ervan.
En aan mindful poepen zelf natuurlijk. Hoewel: dat is wel discutabel want in tegenstelling tot het eten moet het er niet al te langdradig aan toe gaan, dat schijnt weer ongezond te zijn, aambeien te veroorzaken bv, toch al een beetje een meditatie-kwaal.

======================================================================

Secular Buddhism: An Introduction
door Jay Forrest ; Paperback: 100 pages

Publisher: CreateSpace Independent Publishing Platform (May 9, 2016)

Te koop via Amazon.com (boek)
of Amazon.nl (kindle)
Bol.com lijkt het niet te leveren.

Een interview met Jay Forrest is te beluisteren op secularbuddhism.org

Ik was benieuwd toen ik de aankondiging in secularbuddhism.org las; tenslotte: ondanks m'n afstand nemen in bovenstaande tekst, misschien ben ik toch nog wel een 'seculier boeddhist' (zelf noemde ik dat liever 'vrijzinnig boeddhist ')
Wel had ik bij voorbaat enige argwaan gezien de levensbeschouwelijke carriere van Jay Forrest die op een gegeven moment 'born again Christian' is geworden, niet bepaald een aanbeveling voor mij; maar het lijkt er op dat hij de ideeën van die sekte ook weer achter zich heeft gelaten.
Hij schrijft persoonlijk maar tegelijk nuchter. Over z'n eigen pad en over de kenmerken van 'secular buddhism' zoals zich dat in het Westen ontvouwt. Met een nadruk op het Westen, van het Aziatische lijkt hij niet veel te moeten hebben. Van metafysica ook niet, bewaart hij dat voor z'n christelijke kern of heeft hij dat echt achter zich gelaten?

Op z'n minst kan ik dit boek 'informatief' noemen; bij de term 'inspirerend' heb ik wat twijfel.

Hieronder de inhoudsopgave en het laatste hoofdstuk waarin Forrest op een interessante wijze afstand neemt van Stephen Batchelor (waaraan hij z'n boek heeft opgedragen).